Biało-czerwone, barwy niezwyciężone

Miniatura - fot. Darek Rybacki

2 maja to Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej. Z tej okazji przygotowaliśmy dla Was wpis dotyczący dwóch kolorów, które wspólnie składają się na najważniejszy symbol narodowy Polaków.

Orła cień

Znana legenda o Lechu, Czechu i Rusie, której pierwsza wersja pochodzi z kronik datowanych na XIII wiek, wywodzi polskie barwy narodowe od symbolicznego wizerunku białego orła na tle czerwonego, wieczornego nieba. Taki widok miał zainspirować słowiańskiego księcia Lecha do stworzenia własnego państwa – Polski.

Tej legendarnej wizji nie można odmówić uroku. Prawda historyczna o polskich barwach narodowych – jak zawsze w tego typu przypadkach – jest jednak nieco bardziej skomplikowana.

W czasach średniowiecznych poszczególne rody rycerskie używały różnorodnych znaków rozpoznawczych. Wśród wielu motywów do najpopularniejszych należało właśnie przedstawienie orła. W różnych odmianach widniało ono na herbach wielu ówczesnych możnowładców – przede wszystkim z linii Piastów. Orła białego na tle czerwonym używał jeden z nich – Przemysł II. W 1295 roku koronowany został na króla Polski, a swoje prywatne barwy przeniósł na cały kraj.

MP 443; Matejko, Jan (1838-1893) (malarz); Bitwa pod Grunwaldem; 1878; olej; płótno; 426 x 987

Jan Matejko, fragment Bitwy pod Grunwaldem.

Sto lat później biały orzeł na czerwonym tle był już akceptowanym przez wszystkich symbolem ogólnonarodowym. Jan Długosz tak opisywał najważniejszą chorągiew biorącą udział w bitwie pod Grunwaldem:

Pierwsza była chorągiew wielka ziemi krakowskiej, której znakiem był biały orzeł w koronie z rozpiętymi skrzydłami na czerwonym polu. Znajdowali się w jej szeregach wszyscy znaczniejsi panowie i rycerze polscy, wszyscy weterani i wyćwiczeni w bojach.

Pierwszą normą prawną dotyczącą polskich barw narodowych była uchwała z czasów powstania listopadowego. Dotyczyła ona biało-czerwonej kokardy narodowej, która kolorystycznie miała nawiązywać do herbu Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Kwestię flagi w dzisiejszym rozumieniu uregulowała z kolei uchwała Sejmu Ustawodawczego pochodząca z 1919 roku:

Za barwy Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się kolor biały i czerwony w podłużnych pasach równoległych, z których górny – biały, dolny zaś – czerwony.

Ustalenie potwierdzały kolejne regulacje. Ostatnia z nich to ustawa o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych. Pochodzi z dnia 31 stycznia 1980 r. Od tej pory była kilkakrotnie nowelizowana.

Jakub Sobieski, fragment Rolki Sztokholmskiej z XVII w.

Jakub Sobieski, fragment Rolki Sztokholmskiej z XVII w.

Karmazyn czy cynober?

Obecnie za flagę Polski uznaje się prostokątną tkaninę o proporcji 5:8 posiadającą barwy narodowe ułożone względem siebie w dwóch poziomych równoległych pasach tej samej wielkości. Górny z nich powinien być biały, a dolny czerwony. Ustawa z 1980 roku ustanowiła także wariant flagi z godłem na górnym, białym pasie.

Flaga z godłem.

Flaga z godłem.

Biel polskiej flagi zgodnie z obowiązującą ustawą nie jest idealna i zawiera domieszkę szarości – na tyle niewielką, że z reguły pozostaje niezauważona. Szczególnie przez facetów. Z kolei czerwień ma odcień cynoberu. Przed wojną przez wiele lat wykorzystywano czerwień karmazynową – ciemniejszą i powszechnie uznawaną za bardziej szlachetną.

Biel na polskiej fladze w wymiarze heraldycznym oznacza uczciwość, niewinność, pokorę, natomiast czerwień – odwagę i waleczność.

Bandera na swoje miejsce

W czasach PRL wywieszanie flag przez obywateli w dni inne niż świąteczne było zabronione. Zakaz zniesiono w 1989 roku. Od tej pory każdy może eksponować polską flagę kiedy tylko zechce. Istnieją jednak pewne zasady jej prezentacji, których należy przestrzegać.

Przede wszystkim – flaga to jeden z najważniejszych narodowych symboli i jako takiemu należy mu się szczególny szacunek. Flag nie powinno się zgniatać, brudzić, oznaczać dodatkowymi znakami czy napisami, a zniszczenie zużytej flagi powinno poprzedzić niepubliczne przecięcie jej wzdłuż linii zmiany koloru.

Flaga wywieszona w pionie powinna mieć barwę białą po lewej stronie (z perspektywy oglądającego). Musi być również widoczna, co oznacza, że po zapadnięciu zmroku powinno się ją albo oświetlić, albo zdjąć. W żadnej sytuacji flaga nie powinna dotykać ziemi – w ujęciu symbolicznym jest to bowiem wyraz poddania się.

Wielu Polaków zamiast standardowej flagi używa wariantu ujętego w ustawie z 1980 roku posiadającego godło państwowe na górnym pasie, czyli bandery państwowej. Flaga ta przysługuje jednak tylko niektórym podmiotom – poza statkami także portom, lotniskom czy placówkom dyplomatycznym. W tym przypadku balkon czy okno mieszkania nie jest najwłaściwszym miejscem.

Kiedy wywieszać flagę?

Flagę zwykło się wywieszać cztery razy w roku – 2 maja (Dzień Flagi RP), 3 maja (Święto Narodowe Trzeciego Maja), 15 sierpnia (Święto Wojska Polskiego) i 11 listopada (Narodowe Święto Niepodległości).

W kalendarzu świąt państwowym nie brakuje jednak dat, które są godne uhonorowania poprzez ekspozycję flagi. Osoby chcące dać z siebie nieco więcej mogą prezentować barwy narodowe także 1 sierpnia (wybuch powstania warszawskiego) czy 1 marca (Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”). W niektórych krajach zachodnich praktykuje się wywieszanie flagi narodowej w dniu urodzin członka rodziny czy podczas innych uroczystości rodzinnych.

A kiedy Wy wywieszacie flagę? Piszcie w komentarzach.

  • Udostępnij

  • Pewnie Ci się spodoba:

    O autorze Zobacz wszystkie wpisy autora

    Darek Rybacki

    Darek Rybacki

    Twórca bloga patriotycznego Herbowi.pl, założyciel Fundacji Promocji Patriotyzmu "Herbowi". Rekonstruktor historyczny w stanie spoczynku. Organizator turystyki pieszej. Ambasador i współpracownik marki Surge Polonia.